“Als het klimaat een bank was, zou het al lang gered zijn” 14/03/2019 . Judith

image that represent “Als het klimaat een bank was, zou het al lang gered zijn”

“Als het klimaat een bank was, zou het al lang gered zijn”

Deze slogan werd populair in de nasleep van de financiële crisis, om in 2009 ook te worden opgepikt door verschillende politici. Onlangs kwam hij weer op het politieke voorplan door het voorstel van Pierre Larrouturou om een ‘Climate Finance Pact’ te sluiten in de Europese Unie.

 

Wat we niet graag horen of lezen

Het is moeilijk geworden om de groeiende en zelfs al zichtbare gevolgen van de klimaatopwarming te ontkennen. Toch kijken we nog altijd liever weg van de voorspellingen die steeds meer wetenschappers maken over de gevolgen van die klimaatopwarming. Voorspellingen die niet al te fraai ogen, van hongersnood en massamigratie tot regelrechte oorlog.

Het ziet er bovendien nog slechter uit als je ook rekening houdt met de groter wordende dreiging van een nieuwe financiële crisis. Zo’n crisis zou het overheden moeilijker maken om de meest kwetsbaren te beschermen, terwijl net zij vaak het zwaarst worden getroffen door de gevolgen van de klimaatopwarming.

Het is dus cruciaal om het klimaat hoog op onze agenda te zetten. Anders verzeilt het helemaal onderaan de agenda van de beleidsmakers zodra er opnieuw een grote financiële crisis ontstaat.

Wat is het Climate Finance Pact?

Als antwoord op de vaststellingen hierboven ijvert een groep burgers, aangevoerd door de Franse econoom Pierre Larrouturou en de wetenschapper Jean Jouzel, voor een Europees pact. Doel van dat pact? Geldcreatie (en de financiële sector in het algemeen) inschakelen voor de ecologische transitie en voor een samenleving die respectvoller omgaat met haar omgeving en met mensenrechten (1).

Dit klimaatfinancieringspact zou moeten samenvallen met de oprichting van een Europese bank voor het klimaat. Die kan de lidstaten vervolgens renteloze leningen geven om de ecologische transitie te financieren. Elk land zou jaarlijks 2% van zijn eigen BBP mogen lenen, 30 jaar lang (2). Dat krediet mag worden gebruikt voor de financiering van privé-investeringen (zoals de isolatie van huizen en kantoren) en publieke investeringen (bijvoorbeeld openbaar vervoer, onderzoek en de isolatie van overheidsgebouwen).De Europese Rekenkamer schat dat, met of zonder klimaatbank, er ongeveer 1.100 miljard euro per jaar nodig is aan private en publieke investeringen om de doelstellingen te halen die de Europese Unie zichzelf oplegde in de strijd tegen de klimaatopwarming (3).

Zijn die doelstellingen voldoende ambitieus om de huidige uitdagingen het hoofd te bieden? Daar spreken we ons hier niet over uit. In elk geval heeft de EU zich al geëngageerd om 20% van haar budget te besteden aan ‘klimaatactie’. Alleen kreeg dat geld nog altijd geen bestemming.

Manieren om de transitie te financieren

Financiering is een steeds terugkerend thema. Denk maar aan het ontslag van Nicolas Hulot vorig jaar. Als Frans minister van Ecologie vroeg hij om een portefeuille van 7 miljard euro voor de isolatie van gebouwen, maar dat budget heeft hij nooit gekregen.

Larrouturou stelt dat een groot deel van het nodige geld al beschikbaar is, maar dat het beter kan worden besteed. Na de crisis van 2008 moest de ECB ingrijpen om een val van de inflatie te vermijden. Wat de instelling onder andere deed, was vers geld in de economie pompen om banken aan te sporen om leningen toe te kennen aan overheden en privébedrijven. Dit mechanisme heet ‘kwantitatieve versoepeling’ (quantitative easing) (4). In de praktijk koopt de ECB overheidsobligaties van de lidstaten en laat ze de Europese basisrente zakken. Zo creëert de ECB geld dat wordt geïnjecteerd in de economie.

De ECB heeft ook een negatieve rentevoet opgelegd op de bankdeposito’s die ze beheerde. De bedoeling daarvan was om sparen te ontmoedigen en om banken aan te sporen om te investeren in de reële economie (5). Jammer genoeg is het geld dat de Europese Centrale Bank zo creëerde blijven hangen in de boekhoudingen van de banken, en nooit in onze economie beland (6).

Sinds 2014 injecteerde de ECB al 3.000 miljard euro om de groei van de banken opnieuw aan te zwengelen. Waarom zou een deel van dat geld niet kunnen dienen als ambitieus klimaatbudget op Europees niveau (7)?

Tot slot is er nog een andere manier om een ambitieus beleid te financieren. We zouden de Europese fiscale rechtvaardigheid kunnen verbeteren door op Europese schaal een klimaatbijdrage te vragen in de vorm van een belasting van 5% op de winst van bedrijven (8).

Een Europees klimaatpact: de ideale oplossing?

Een Europees klimaatpact zou een grote stap voorwaarts betekenen in de strijd tegen de klimaatopwarming. Maar het mag nooit worden beschouwd als de enige oplossing. Zelfs de initiatiefnemers van het pact zeggen dit: we moeten ook de spelregels veranderen. Dat is de kern van de zaak. Er bestaat geen mirakeloplossing als we de huidige winstlogica niet in vraag durven stellen. Het credo ‘winst voor alles’ slaat gaten in alle lagen van de samenleving, van voeding en landbouw tot het milieu, de financiële sector en ons algemeen welzijn. Bovendien vergroot het de ongelijkheid tussen mensen en landen.

Geen klimaatbescherming zonder sociale rechtvaardigheid

Voor wie hoopt dat economische groei zal zorgen voor een herstel van de sociale rechtvaardigheid, heeft Larrouturou slecht nieuws. De voorbije decennia zagen we een verschuiving van arbeidsbeloning naar kapitaalsbeloning. In het tweede kwartaal van 2018 werd er voor meer dan 500 miljard aan dividenden uitgekeerd. Een record!, kopte Figaro . Het ging om een stijging van 12,9% in één jaar tijd. Larrouturou wijst dit onevenwicht tussen arbeid en kapitaal aan als de schuldige die de financiering van onze solidariteitsmechanismes ondermijnt (werkloosheidsuitkeringen, pensioenen en de gezondheidszorg).

Het gaat dus minder om de grootte van de economische taart dan om de manier waarop die wordt geserveerd …

Politieke moed als reddende engel?

Toen Kennedy een mens op de maan wilde zetten, maakten de Verenigde Staten het budget van de NASA in één klap 15 keer groter (10). In 1989 richtten François Mitterrand en Helmut Khol in 6 maanden tijd een bank op om de overgangsfase te financieren van de landen uit de voormalige USSR (de EBRD) (11). In 2008 vonden de regeringsleiders nog 2.000 miljard euro om de financiële sector te redden en in datzelfde jaar legde de ECB 1.000 miljard euro op tafel … in enkele dagen.

Dus: als het klimaat een bank was, zou het dan al gered zijn? De pro-Europese regeringsleiders zijn het erover eens dat Europa op dit moment een groot project mist. Kan het klimaatfinancieringspact dan geen nieuw elan geven aan Europa?

De mensen achter het Climate Finance Pact, dat al de steun kreeg van 600 mensen met de meest uiteenlopende achtergronden, willen dat het pact op de agenda wordt gezet van de Europese top over de toekomst van Europa. Die vindt plaats op 21 en 22 maart.

Iets om mee in het oog te houden, dus!

[2] Anne Hessel, Jean Jouzel, Pierre Larrouturou, Finance, climat, réveillez-vous !, Ed. Indigène, p. 101

[3] Anne Hessel, Jean Jouzel, Pierre Larrouturou, Finance, climat, réveillez-vous !, Ed. Indigène, p. 80

[4] Arnaud Zacharie, 10 ANS APRÈS LE KRACH DE 2008. LE RETOUR DES RISQUES SYSTÉMIQUES, Poit Sud, les études du CNCD-11.11.11, nummer 17, September 2018

[5] Idem

[6] Idem

[8] Anne Hessel, Jean Jouzel, Pierre Larrouturou, Finance, climat, réveillez-vous !, Ed. Indigène, p. 109

[10] Anne Hessel, Jean Jouzel, Pierre Larrouturou, Finance, climat, réveillez-vous !, Ed. Indigène, p. 81

[11] Anne Hessel, Jean Jouzel, Pierre Larrouturou, Finance, climat, réveillez-vous !, Ed. Indigène, p. 104