Klimaat en de financiële sector, onverzoenbaar? 04/04/2019 . Sieglinde

image that represent Klimaat en de financiële sector, onverzoenbaar?

De media overstelpen ons de voorbije weken met een groot aantal klimaatacties. Hier zijn we blij mee bij NewB. Maar weten al deze gemobiliseerde mensen dat hun geld hét middel bij uitstek is om de strijd tegen de klimaatverandering aan te gaan? Door bijvoorbeeld als klant te eisen van hun bank dat ze desinvesteren uit fossiele brandstoffen, ontbossing en bedrijven die de arbeidsrechten ernstig overtreden. Of door onze overheid op te roepen om waakzaam te blijven ten aanzien van de deregulering van de financiële sector, die zich bijvoorbeeld in de VS voordoet. Als we dit massaal doen kunnen we misschien een halt toe roepen aan financiële winst ten koste van een sociaal bloedbad of op de rug van het milieu. Maar we kunnen ook nog een stapje verder gaan door de financiële wereld terug te linken aan de lokale, duurzame economie en ons geld te gebruiken als instrument voor sociale transformatie die gunstig is voor de mensen én de planeet. Dit kan door ons (spaar)geld te verplaatsen naar een bank die wel geeft om het klimaat. Of door te kiezen om geld te investeren in een duurzame coöperatie. Of waarom niet twee vliegen in één klap? Een coöperatieve ethische bank!

Verontrustende financiering

Sinds het uitbreken van de crisis spreken steeds meer burgers hun zorgen uit over de vernieling die de financiële wereld veroorzaakt. Sommigen wagen de sprong en organiseren zich. Zij willen weten wat hun financiële dienstverleners met hun spaargeld uitspoken. Ze roepen hun financiële instellingen op om te desinvesteren uit fossiele brandstoffenindustrie, dus om hun middelen er zo snel mogelijk weg te halen [1]. Deze maand nog blokkeerden 150 activisten van Act for Climate Justice en de Gele Hesjes het Brusselse kantoor van BNP Paribas Fortis, vlak bij het Noordstation. Actievoerders kleefden ook op meer dan 250 bankautomaten stickers met daarop: “Met ons geld werden de banken gered en hebben ze hun klimaatvernieling verdergezet” [2]. Volgens de klimaatactivisten en de Gele Hesjes, zijn de verantwoordelijken voor de sociale crisis en de ecologische crisis dezelfde: multinationale bedrijven en de financiële sector die zowel de natuur als mensen uitbuiten voor maximale winst.

Wat dan met ons spaargeld?

Naast de vraag aan onze grootbanken om te desinvesteren uit schadelijke investeringen en te herinvesteren in duurzame energiebronnen, eist het middenveld ook meer eenvoudige en begrijpelijke financiële producten en vragen ze hun bankiers om zich te heroriënteren en hun activiteit te beperken tot de kernactiviteit van bankieren, d.w.z. het ontvangen van spaargelden, het verstrekken van leningen en het aanbieden van fondsen. We zien verschillende kleine initiatieven ontstaan die op die manier verandering willen teweegbrengen in de financiële wereld zoals tijdbanken, lokale spaargroepen, lokale wisselnetwerken, complementaire valuta's, groepen van solidaire inkoop … Deze initiatieven zijn ongetwijfeld het beste collectieve antwoord op de crisis [3]. En het stelt ons voor een fundamentele uitdaging: om op basis van deze lokale initiatieven een beweging te ontwikkelen die een verantwoorde en solidaire financiering tot stand brengt. Een ambitieuze uitdaging die alleen kan worden gewonnen met de inzet van iedereen. 

Hoe NewB het verschil maakt

Eén van deze burgerinitiatieven is NewB, de coöperatieve met als doel om een nieuwe bank te creëren die op een ethische en duurzame manier een antwoord biedt op de toekomstige klimatologische uitdagingen. Dit klinkt allemaal heel mooi, maar hoe zit dat nu concreet? Hoe wil NewB het verschil maken en anders zijn dan andere financiële instellingen?
 

1) Het bedrijfsmodel

Om te beginnen zal NewB een coöperatieve bank zijn. Een coöperatie is een democratischer bedrijfsmodel [4]. Het verschilt van andere soorten organisaties doordat alle leden zeggenschap hebben in het beheer van de coöperatie, los van hun kapitaalsinbreng en het feit dat haar leden tegelijkertijd aandeelhouder én klant zijn. In NewB gaan we nog een stapje verder met het principe van "één persoon heeft één stem". NewB wordt dus m.a.w. gecontroleerd door zijn vennoten (51.000 burgers, 150 burgerorganisaties en 3 institutionele investeerders) die actief deelnemen aan het beleid en de besluitvorming, onafhankelijk van het ingebrachte kapitaal. Op die manier tracht NewB een stem te geven aan de mensen, zodat zij hun verwachtingen voor de financiële sector kunnen uiten. De vennoten zijn ook en vooral gebruiker van de diensten van NewB, en het dividend is beperkt [5]. Coöperatief ondernemen gaat dus niet om winstbejag. Het is een slimme mix tussen economische, ecologische en sociale meerwaarde.

2) De waarden als DNA van de coöperatieve

Duurzaamheid en soberheid zijn twee van de 13 waarden die het DNA vormen van de coöperatieve NewB [6 ]. Ze vormen de leidraad voor de functionering en het nemen van beslissingen. Het respecteren van deze waarden wordt door het maatschappelijk comité bewaakt en ze zijn verankerd in de statuten.  Om die taak goed uit te voeren, werkt dit comité volledig onafhankelijk en mag het op elk niveau van de organisatie tussenbeide komen. Het is samengesteld uit vrijwilligers met expertise in uiteenlopende domeinen, waaronder het milieu [7]. 

3) De interne werking

Een voorbeeld van de sobere en duurzame interne werking bij NewB is dat er geen bedrijfswagens aan de werknemers worden gegeven [6]. Alleen al de alternatieve verloningsplannen bij de grootbanken, ook bekend als ‘cafetariaplannen’, hebben daarentegen in het jaar 2014 geleid tot bijna 10.000 bijkomende bedrijfswagens. Bij BNP Paribas Fortis gaat het om 6.000 bedrijfswagens, bij KBC om 2.200 en bij Belfius om 1.500 auto’s [8]. Volgens de Promoco studie van de universiteiten van Namen, Brussel en Hasselt leggen mensen met een bedrijfswagen jaarlijks gemiddeld 9200 km meer af dan mensen met een particuliere wagen. Dat bovenmatig wagengebruik heeft een enorme milieu impact [9]. Volgens de berekening van Febiac rijden er in ons land zo’n 350.000 salariswagens. Deze alleen al zorgen jaarlijks bij benadering voor 500.000 ton gemakkelijk te vermijden CO2 . 
 

4) De toekomstige producten 

Gebouwen vertegenwoordigen 40% van het energieverbruik en 36% van de CO2-uitstoot in de Europese Unie. Twee derde van deze consumptie heeft betrekking op gebouwen en is direct toe te schrijven aan huishoudens. De bouwsector heeft daarom een bijzonder groot potentieel om meer energie te besparen en een positieve bijdrage te leveren aan de klimaataanpak. Vooral beter isoleren is daarbij cruciaal. Het is daarom frappant om vast te stellen dat de renovatiegraad in ons land veel lager ligt dan in de buurlanden [10]. In het Brussels Gewest wordt bijvoorbeeld geschat dat 40% van de woningen geen dubbele beglazing heeft, 69% geen geïsoleerd dak, 76% geen geïsoleerde leidingen en 85% geen geïsoleerde muren [3]. Toch wordt juist in een regio als Brussel bijna driekwart van de broeikasgasemissies uitgestoten door het verwarming of koeling van gebouwen. 
Bij de start van de bank wil NewB zo snel mogelijk op dit probleem inspelen door in eerste instantie alleen leningen aan te bieden die de ecologische transitie financieren [11]. Dit wil zeggen renovaties die de energieprestaties van woningen verbeteren of investeringen in de zachte mobiliteit. Later kan de bank ook andere soorten kredieten ontwikkelen, maar altijd met respect voor de 13 waarden. De producten worden zo veel mogelijk getest door middel van enquêtes met de coöperanten . NewB-klanten die hun geld op een verantwoorde manier willen beleggen zullen de kans krijgen om te investeren in beleggingsfondsen met een positieve impact op de samenleving [12]. In elk geval zal NewB nooit investeren in schadelijke zaken als wapenhandel, ontbossing of fossiele brandstoffen.
Klimaat kan niet uitgesproken worden zonder duurzaamheid. Naast het aanbieden van milieuvriendelijke producten, die we ook kunnen vinden bij Triodos, heeft NewB een hoger doel voor ogen: het brengen van diversiteit in het huidige financiële productenaanbod in België door de eerste ethische en coöperatieve zichtrekening in België aan te bieden. Op die manier kan NewB een waar alternatief worden voor andere Belgische grootbanken en zo de Belgische financiële sector verbeteren door andere financiële spelers tot een duurzamere aanpak aan te zetten. Dit jaar hebben we de unieke kans om een klimaatvriendelijke Belgische financiële speler te creëren. Laten we deze kans niet liggen !
 

 [1] http://www.klimaatcoalitie.be/acties/zet-je-bank-op-de-juiste-route

 [2] https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2019/03/18/gele-hesjes-en-act-for-climate-justice-blokkeren-bnp-paribas-for/

[3] https://www.financite.be/sites/default/files/references/files/578.pdf

[4] http://cdn.nimbu.io/s/elg46jz/assets/brochure_icaprincipes2014_def.pdf

[5] https://newbdata.blob.core.windows.net/publicstorage/nl/Beschrijving-openbaar-aanbod.pdf

[6] https://www.newb.coop/nl/faq/questions/BAC2DF9B66294FFA84050CD558B32A2B

[7] https://www.newb.coop/nl/faq/questions/E6B9D73ABA70400DBB28735A325AB4BC

[8] http://www.ademloos.be/nieuws/10000-extra-bedrijfswagens-bij-belgische-grootbanken

[9] https://www.bondbeterleefmilieu.be/artikel/fiscaliteit-bedrijfswagens-ramp-voor-het-milieu

[10] http://www.essenscia.be/nl/PressRelease/Detail/17208

[11] https://www.newb.coop/nl/faq/questions/4B5355382B304E4EAAF084F6335EF608

[12] https://www.newb.coop/nl/faq/questions/36F1E705733B43D4925D88F418FD6B7A